Kabanata XV Ang mga Sakristan

Naririnig ang mga kulog na dumadagundong sa maikling pagitan, nagsasalubungan, at bawat kulog ay sinusundan ng nakakatakot na sigsag ng kidlat: masasabi sanang isinusulat ng Diyos ang kanyang pangalan gamit ang apoy at nanginginig ang walang hanggang kalangitan sa takot. Bumubuhos na parang agos ang ulan at, hinahampas ng hangin na sumisipol nang mapanglaw, tila nalilitong nagbabago ng direksiyon sa bawat sandali. Ang mga kampana ay umaawit ng kanilang mapanglaw na panalangin sa tinig na puno ng takot, at sa maikling katahimikan na iniiwan ng malakas na ugong ng mga nagwawalang elemento, isang malungkot na tugtog, na tila daing, ay humihikbing parang nananaghoy.

Sa ikalawang palapag ng tore ay naroon ang dalawang bata, na saglit nating nakitang kausap ang pilosopo. Ang mas bata, na may malalaking itim na mata at mahiyain na mukha, ay sinusubukang idikit ang kanyang katawan sa kanyang kapatid, na kamukhang-kamukha niya sa hugis ng mukha, maliban na lamang sa mas malalim na tingin at mas matatag na anyo. Pareho silang nakasuot ng mga abang damit na puno ng sulsi at tagpi. Nakaupo sa isang piraso ng kahoy, bawat isa ay may hawak na lubid, na ang dulo ay nawawala sa ikatlong palapag, doon sa itaas sa gitna ng mga anino. Ang ulan, tinutulak ng hangin, ay umaabot sa kanila at pinagagalaw ang ningas ng isang upos ng kandilang nakasindi sa ibabaw ng isang malaking bato, na ginagamit upang gayahin ang kulog tuwing Biyernes Santo sa pamamagitan ng pagpapagulong nito sa koro.

Nakatatandang Bata: Hilain mo ang lubid mo, Crispín!—sabi ng nakatatanda sa kanyang nakababatang kapatid.

Nagbitin dito ang bata, at sa itaas ay narinig ang isang mahinang ungol, na agad na nilunod ng isang kulog na pinarami ng libu-libong alingawngaw.

Crispín: Ah! Kung nasa bahay lang tayo ngayon, kasama si ina!—buntong-hininga ng maliit na bata habang tinitingnan ang kanyang kapatid;—doon hindi ako matatakot.

Hindi sumagot ang nakatatanda; tinitingnan niya kung paano tumutulo ang pagkit ng kandila at mukhang nag-aalala.

Crispín: Doon walang nagsasabi na nagnanakaw ako!—dagdag ni Crispín;—hindi papayag si ina! Kung alam lang niya na pinapalo nila ako...

Inalis ng nakatatanda ang kanyang tingin mula sa apoy, itinaas ang ulo at kinagat nang mahigpit ang makapal na lubid na hinila niya nang malakas, kaya umalingawngaw ang isang matunog na taginting.

Crispín: Magiging ganito ba tayo palagi, kapatid?—patuloy na nagsalita si Crispín.—Gusto kong magkasakit bukas sa bahay, gusto kong magkaroon ng mahabang sakit para alagaan ako ni ina at hindi niya ako papayagang bumalik sa kumbento! Sa ganitong paraan hindi nila ako tatawaging magnanakaw, at hindi nila ako sasaktan! At ikaw rin, kapatid, dapat magkasakit kasama ko.

Nakatatandang Bata: Hindi!—sagot ng nakatatanda;—mamamatay tayong lahat: si ina sa kalungkutan, at tayo sa gutom.

Hindi sumagot si Crispín.

Crispín: Magkano ang kinita mo ngayong buwan?—tanong niya pagkatapos ng ilang sandali.

Nakatatandang Bata: Dalawang piso: pinatawan ako ng tatlong multa.

Crispín: Bayaran mo ang sinasabi nilang ninakaw ko, para hindi nila tayo tawaging magnanakaw; bayaran mo, kapatid!

Nakatatandang Bata: Baliw ka ba, Crispín? Walang makakain si ina; sinasabi ng sakristan mayor na ninakaw mo ang dalawang onsa, at ang dalawang onsa ay tatlumpu't dalawang piso.

Binilang ng maliit na bata sa kanyang mga daliri hanggang umabot sa tatlumpu't dalawa.

Crispín: Anim na kamay at dalawang daliri! At bawat daliri isang piso,—bulong niya pagkatapos, nag-iisip.—At bawat piso... ilang kuwarto?

Nakatatandang Bata: Isang daan at animnapu.

Crispín: Isang daan at animnapung kuwarto? Isang daan at animnapung beses isang kuwarto? Ina! At ilan ba ang isang daan at animnapu?

Nakatatandang Bata: Tatlumpu't dalawang kamay,—sagot ng nakatatanda.

Ilang sandaling nanatiling nakatingin si Crispín sa kanyang maliliit na kamay.

Crispín: Tatlumpu't dalawang kamay!—paulit-ulit niya;—anim na kamay at dalawang daliri, at bawat daliri tatlumpu't dalawang kamay... at bawat daliri isang kuwarto... Ina, ang daming kuwarto! Hindi mo mabibilang iyan sa tatlong araw... at makakabili ka ng tsinelas para sa paa, at sombrero para sa ulo kapag mainit ang araw, at malaking payong kapag umuulan, at pagkain, at damit para sa iyo at kay ina at...

Naging malalim ang pag-iisip ni Crispín.

Crispín: Ngayon, pinagsisisihan kong hindi ako nagnakaw!

Nakatatandang Bata: Crispín!—pinagalitan siya ng kanyang kapatid.

Crispín: Huwag kang magalit! Sinabi ng kura na papatayin niya ako sa palo kung hindi lumabas ang pera; kung ninakaw ko ito, maaari ko itong palabasin... at kung mamatay ako, magkaroon man lang kayo ng damit, ikaw at si ina! Kung ninakaw ko lang!

Tumahimik ang nakatatanda at hinila ang kanyang lubid. Pagkatapos ay sumagot na may buntong-hininga:

Nakatatandang Bata: Ang kinatatakutan ko ay baka pagalitan ka ni ina kapag nalaman niya!

Crispín: Sa tingin mo ba?—tanong ng maliit na bata na nagulat.—Sasabihin mo na pinalo na nila ako nang marami, ipapakita ko sa kanya ang aking mga pasa, at ang aking bulsang punit: wala akong ibang pera kundi isang kuwarto na ibinigay sa akin noong Pasko, at kinuha ito ng kura kahapon. Wala akong nakitang ibang kuwarto na mas maganda. Hindi ito paniniwalaan ni ina, hindi niya ito paniniwalaan!

Nakatatandang Bata: Kung sasabihin ng kura...

Nagsimulang umiyak si Crispín, bumubulong sa pagitan ng mga hikbi:

Crispín: Kung gayon, umuwi ka na mag-isa, ayaw kong umuwi; sabihin mo kay ina na may sakit ako; ayaw kong umuwi.

Nakatatandang Bata: Crispín, huwag kang umiyak!—sabi ng nakatatanda.—Hindi ito paniniwalaan ni ina; huwag kang umiyak; sinabi ni Tandang Tasio na naghihintay sa atin ang masarap na hapunan...

Itinaas ni Crispín ang kanyang ulo at tiningnan ang kanyang kapatid:

Crispín: Masarap na hapunan! Hindi pa ako kumakain; ayaw nila akong pakainin hanggang hindi lumalabas ang dalawang onsa... Pero paano kung paniwalaan ni ina? Sasabihin mo na nagsisinungaling ang sakristan mayor, at ang kura na naniniwala sa kanya, na lahat sila ay nagsisinungaling; na sinasabi nilang tayo ay mga magnanakaw dahil ang ating ama ay isang lulong sa bisyo na...

Ngunit isang ulo ang lumitaw mula sa ilalim ng hagdan na patungo sa pangunahing palapag, at ang ulo na ito, tulad ng kay Medusa, ay nagpayelo sa salita sa mga labi ng bata. Ito ay isang mahabang ulo, payat, na may mahabang itim na buhok; ang mga asul na salamin ay nagtatago ng isang bulag na mata. Ito ang sakristan mayor na madalas lumitaw nang walang ingay, walang babala.

Nanlamig ang magkapatid.

Sakristan Mayor: Ikaw, Basilio, pinapatawan kita ng multa ng dalawang reales [mga baryang pilak] dahil hindi ka tumutugtog nang sabay sa kumpas!—sabi niya sa tinig na tila galing sa yungib, na parang wala siyang babagtingang pantinig.—At ikaw, Crispín, mananatili ka ngayong gabi hanggang lumabas ang ninakaw mo.

Tiningnan ni Crispín ang kanyang kapatid na parang humihingi ng tulong.

Basilio: May pahintulot na kami... hinihintay kami ni ina ng alas-otso,—mahiyaing bulong ni Basilio.

Sakristan Mayor: Hindi ka rin uuwi ng alas-otso! Hanggang alas-diyes!

Basilio: Pero, ginoo, pagsapit ng alas-nuwebe ay hindi na maaaring maglakad sa daan at malayo ang bahay.

Sakristan Mayor: At ikaw pa ba ang mag-uutos sa akin?—tanong ng galit na lalaki. At hinawakan si Crispín sa braso at sinubukang hilahin siya.

Basilio: Ginoo! Isang linggo na kaming hindi nakakakita kay ina!—pakiusap ni Basilio habang hinahawakan ang kanyang kapatid na parang pinoprotektahan siya.

Sa isang tampal ay inalis ng sakristan mayor ang kamay ni Basilio at hinila si Crispín, na nagsimulang umiyak at nagpatihulog sa sahig habang sinasabi sa kanyang kapatid:

Crispín: Huwag mo akong iwan, papatayin nila ako!

Ngunit hindi siya pinansin ng sakristan; hinila niya pababa ng hagdan si Crispín, at nawala sila sa mga anino.

Hindi makapagsalita si Basilio. Narinig niya ang mga hampas ng katawan ng kanyang kapatid sa mga baitang ng hagdan, isang sigaw, ilang sampal, at pagkatapos ay unti-unting nawala ang mga nakadudurog-pusong tinig.

Hindi humihinga ang bata: nakikinig siya nang nakatayo, dilat na dilat ang mga mata, at nakatikom ang mga kamao.

Basilio: Kailan kaya ako makakapag-araro ng isang bukid!—bulong niya nang paimpit, at mabilis na bumaba.

Pagdating sa koro, nakinig siya nang mabuti; ang boses ng kanyang kapatid ay mabilis na lumalayo at ang sigaw: Ina! Kapatid! ay tuluyang nawala nang magsara ang isang pinto. Nanginginig, pawisan, huminto siya nang sandali; kinagat niya ang kanyang kamao upang pigilan ang isang sigaw na nais kumawala mula sa kanyang puso at pinagala ang kanyang paningin sa kalahating dilim ng simbahan. Doon ay mahinang nagliliyab ang lampara ng langis; ang catafalco [mataas na patungang may kabaong para sa misa ng patay] ay nasa gitna: lahat ng pinto ay sarado, at ang mga bintana ay may mga rehas.

Bigla siyang umakyat ng hagdan, dumaan sa ikalawang palapag, kung saan nakasindi ang kandila, at umakyat sa ikatlo. Tinanggal niya ang mga lubid na nagtatali sa mga dila ng kampana, at pagkatapos ay bumaba ulit na maputla, ngunit ang kanyang mga mata ay nagniningning at hindi dahil sa mga luha.

Samantala, nagsisimula nang humupa ang ulan at unti-unting luminaw ang kalangitan.

Pinagbuhol ni Basilio ang mga lubid, itinali ang isang dulo sa isang haligi ng barandilya, at nang hindi naalalang patayin ang ilaw, dumulas siya pababa sa gitna ng kadiliman.

Ilang minuto pagkatapos, sa isa sa mga kalye ng bayan, narinig ang mga boses at dalawang putok; ngunit walang nag-alala at muling bumalik ang katahimikan.