Kabanata XXXVIII Ang Prosesyon

Kinagabihan, nang nakasindi na ang lahat ng mga parol sa mga bintana, lumabas sa ikaapat na pagkakataon ang prusisyon kasabay ng masayang tugtog ng mga kampana at ng nakasanayang mga putok.

Ang Kapitan Heneral, na lumabas nang naglalakad kasama ang kanyang dalawang ayudante, si Kapitan Tiago, ang alcalde [Kastilang gobernador ng lalawigan], ang alférez [pinuno ng guwardiya sibil sa bayan] at si Ibarra, na pinangungunahan ng mga guwardiya sibil at mga awtoridad na nagbubukas ng daan at nagpapaalis ng mga tao sa daraanan, ay inanyayahang panoorin ang pagdaan ng prusisyon sa bahay ng gobernadorcillo [katutubong pinuno ng bayan o samahan], na nagpatayo ng isang entablado sa harap upang doon bigkasin ang isang loa [tulang papuri] bilang parangal sa santong patron.

Buong-galak sanang hindi na makikinig si Ibarra sa tulang ito at mas pipiliin niyang panoorin ang prusisyon sa bahay ni Kapitan Tiago, kung saan naiwan si María Clara kasama ang kanyang mga kaibigan, ngunit nais ng Kanyang Ekselensiya na marinig ang loa kaya't wala siyang magawa kundi aliwin ang sarili sa isiping makikita niya ang dalaga sa teatro.

Nagsimula ang prusisyon sa mga pilak na ciriales [matataas na kandelerong dala sa prusisyon], na dala ng tatlong sakristan na may suot na guwantes; sinundan ito ng mga bata sa paaralan, kasama ang kanilang guro; pagkatapos ay ang mga batang lalaki na may mga parol na papel, na iba-iba ang hugis at kulay, na nakakabit sa dulo ng isang kawayang may kanya-kanyang haba at pinalamutian ayon sa kapritso ng bata, dahil ang ilaw na ito ay pinopondohan ng mga bata sa mga baryo. Masayang tinutupad nila ang tungkuling ito, na ipinataw ng matanda sa nayon; bawat isa ay nag-iisip at gumagawa ng kanyang parol, pinalamutian ito ng kanyang imahinasyon ng marami o kaunting mga palamuti at banderitas, depende rin sa laman ng kanyang bulsa, at pinapailawan ito ng isang upos ng kandila kung may kaibigan o kamag-anak na sakristan, o bumibili ng isang maliit na pulang kandila na ginagamit ng mga Tsino sa harap ng kanilang mga altar.

Sa gitna ay paroo't parito ang mga alguacil [mga tagapagpatupad ng batas sa bayan] at mga tenyente ng hustisya, upang bantayang hindi maputol ang mga hanay o magsiksikan ang mga tao, at para dito ay ginagamit nila ang kanilang mga pamalo, na sa pamamagitan ng mga hampas na ibinibigay nang wasto at may kaunting lakas, ay sinisikap nilang makapag-ambag sa kaluwalhatian at kakinangan ng mga prusisyon para sa ikabubuti ng mga kaluluwa at karangalan ng mga relihiyosong seremonya.

Habang libreng ipinamimigay ng mga alguacil ang mga nakapagpapabanal na hampas na ito ng yantok, ang iba naman, upang aliwin ang mga hinagupit, ay namimigay ng mga kandila ng iba't ibang laki, libre rin.

Ibarra: Ginoong alcalde,—mahinang sabi ni Ibarra,—ang mga hampas bang ito ay parusa sa mga kasalanan o para lang sa kasiyahan?

Kapitan Heneral: Tama kayo, Ginoong Ibarra!—sagot ng Kapitan Heneral na nakarinig sa tanong;—ang tanawing ito... na barbaro ay ikinagugulat ng sinumang nanggaling sa ibang bansa. Makabubuting ipagbawal ito.

Hindi maipaliwanag kung bakit, ang unang santo na lumitaw ay si San Juan Bautista. Sa pagtingin sa kanya, masasabi mong ang reputasyon ng pinsan ng Ating Panginoon ay hindi gaanong maganda sa mga tao; totoo na may mga paa at binti siya ng dalaga at mukha ng isang ermitanyo, ngunit siya ay nasa isang lumang andas na kahoy at natatakpan ng ilang batang lalaki, na may mga parol na papel na hindi nakasindi, na palihim na nagpapaluan sa isa't isa.

Tasio: Kawawa ka!—bulong ng pilosopong Tasio, na nanonood ng prusisyon mula sa kalye;—walang silbi sa iyo na ikaw ang tagapagpauna ng Mabuting Balita, ni ang pagyuko ni Hesus sa harap mo! walang silbi ang iyong malaking pananampalataya at mahigpit na pamumuhay, ni ang pagkamatay para sa katotohanan at iyong mga paniniwala: lahat ng ito ay nakakalimutan ng mga tao, kapag wala kang maaasahan kundi ang sarili mong mga merito! Mas mabuti pang mangaral nang pangit sa mga simbahan kaysa maging ang mahusay na tinig na sumisigaw sa ilang; ito ang itinuturo sa iyo ng Pilipinas. Kung kumain ka sana ng pabo sa halip na mga balang, nagsuot ng seda sa halip na mga balat at sumapi sa isang korporasyon...

Ngunit itinigil ng matanda ang kanyang madamdaming pananalita, dahil paparating na si San Francisco.

Tasio: Hindi ba't sinabi ko na?—patuloy niya habang ngumingiti nang may pang-uuyam;—ang isang ito ay nakasakay sa karosa at Diyos ko, anong karosa, gaano karaming ilaw at mga parol na kristal! hindi ka kailanman napalibutan ng ganito karaming ilaw, Giovanni Bernardone! At anong musika! Ibang mga himig ang ipinarinig ng iyong mga anak pagkatapos ng iyong kamatayan! Ngunit, kagalang-galang at mapagpakumbabang tagapagtatag, kung ikaw ay muling mabubuhay ngayon, wala kang makikita kundi mga nabubulok na Elias ng Cortona, at kung makikilala ka ng iyong mga anak, ikukulong ka nila at baka makibahagi ka sa kapalaran ni Cesáreo ng Spira.

Sa likod ng musika ay may isang estandarte na kumakatawan sa parehong santo, ngunit may pitong pakpak, dala ng mga Kapatid ng Ikatlong Orden, na nakasuot ng abito ng guingón [telang bulak na kulay-asul] at nagdarasal nang malakas at malungkot na tinig.—Hindi alam ang dahilan nito, sumunod si Santa Maria Magdalena, isang napakagandang imahen na may mahabang buhok, panyo ng piña na burdado sa pagitan ng mga daliri na natatakpan ng mga singsing, at damit na seda na pinalamutian ng mga lapad na piraso ng ginto. Napapalibutan siya ng mga ilaw at insenso; makikitang sumasalamin ang kanyang mga luhang gawa sa salamin sa mga kulay ng mga ilaw-bengala, na nagbibigay sa prusisyon ng isang kamangha-manghang anyo; kaya't ang banal na makasalanan ay umiiyak minsan ng berde, minsan ng pula, minsan ng asul, atbp. Nagsisimula lamang magsindi ng mga ilaw na ito ang mga bahay kapag dumaraan na si San Francisco; si San Juan Bautista ay hindi nakakatanggap ng ganitong mga parangal, at dumaraan nang mabilis, nahihiya na siya lamang ang nakasuot ng mga balat sa gitna ng mga taong nababalutan ng ginto at mga mamahaling bato.

Anak ng Gobernadorcillo: Naroon ang ating santa!—sabi ng anak na babae ng gobernadorcillo sa kanyang mga bisita;—ipinahiram ko ang aking mga singsing, ngunit ito ay para makamit ang langit.

Ang mga nagdadala ng ilaw ay huminto sa paligid ng entablado upang marinig ang loa, ang mga santo ay ganoon din: sila o ang kanilang mga tagadala ay nais makarinig ng mga berso. Ang mga nagdadala kay San Juan, pagod na sa paghihintay, ay naupo nang nakatalungko at nagkasundong ilapag siya sa lupa.

Isang Tagadala: Baka magalit ang alguacil,—tutol ng isa.

Isa pang Tagadala: Baka nga sa sakristiya ay iniiwan siya sa isang sulok na puno ng sapot ng gagamba!...

At si San Juan, nang mailapag na sa lupa, ay naging parang isa na lamang sa karaniwang mga tao.

Mula sa Magdalena ay nagsisimula ang mga babae, ngunit sa halip na magsimula sa mga batang babae, tulad ng sa mga lalaki, nauuna ang matatandang babae at ang mga dalaga ang nagsasara ng prusisyon hanggang sa karosa ng Birhen, na sinusundan ng kura sa ilalim ng kanyang palyo. Ang kaugalian na ito ay mula kay Padre Dámaso na nagsabi: “Gusto ng Birhen ang mga dalaga at hindi ang matatanda,” na nagpapasimangot sa maraming debota, ngunit hindi nakapagbabago sa kagustuhan ng Birhen.

Si San Diego ay sumusunod sa Magdalena, kahit na hindi siya mukhang masaya tungkol dito, dahil patuloy siyang malungkot tulad kaninang umaga nang siya ay nasa likod ni San Francisco. Anim na babaeng kasapi ng Ikatlong Orden ang humihila sa kanyang karosa dahil sa hindi ko alam kung anong panata o sakit: ang mahalaga ay humihila sila, at may kasigasigan. Si San Diego ay humihinto sa harap ng entablado at naghihintay na siya ay batiin.

Ngunit kailangan pang hintayin ang karosa ng Birhen, na pinangungunahan ng mga taong nakadamit-multo, na tumatakot sa mga bata, kaya't maririnig ang iyak at tili ng mga sanggol na walang pakundangan. Gayunpaman, sa gitna ng madilim na masa ng mga abito, mga talukbong, mga tali at mga belo, sa tunog ng monotono at ngongong dasal, makikita, tulad ng mga puting hasmin, tulad ng mga sariwang sampaga [bulaklak na kauri ng magnolia] sa gitna ng mga lumang basahan, ang labindalawang batang babae na nakasuot ng puti, na may korona ng mga bulaklak, kulot na buhok, mga kumikislap na mata tulad ng kanilang mga kuwintas; para silang maliliit na diwata ng liwanag na bihag ng mga multo. Sila ay nakakapit sa dalawang malalapad na asul na laso na nakakabit sa karosa ng Birhen, na nagpapaalala sa mga kalapating humihila sa karwahe ng Tagsibol.

Nakaabang na ang lahat ng mga imahen, nakadikit sa isa't isa upang marinig ang mga berso; lahat ng tao ay nakatingin sa bahagyang nakabukas na kurtina; sa wakas isang aaah! ng paghanga ang kumawala sa lahat ng labi.

At karapat-dapat ito: ito ay isang batang lalaki na may mga pakpak, bota ng pangangabayo, banda, sinturon at sombrero na may mga balahibo.

Isang Manonood: Ang ginoong alcalde mayor!—sigaw ng isa, ngunit ang himala ng paglikha ay nagsimulang bumigkas ng isang tulang kagaya niya at hindi siya nagdamdam sa paghahambing.

Bakit pa ilalagay dito ang sinabi niya sa Latin, Tagalog at Kastila, lahat ay nakaberso, ang kawawang biktima ng gobernadorcillo? Ang ating mga mambabasa ay nakatikim na ng sermon ni Padre Dámaso kaninang umaga, at ayaw naming palayawin sila ng napakaraming kababalaghan, bukod pa sa baka magtanim ng sama ng loob sa amin ang Pransiskano kung hahanapan namin siya ng katunggali, at ito ang ayaw namin, palibhasa'y mapalad kaming maging mga taong mapayapa.

Nagpatuloy pagkatapos ang prusisyon: si San Juan ay nagpatuloy sa kanyang kalye ng mga pighati.

Nang dumaan ang Birhen sa harap ng bahay ni Kapitan Tiago, isang makalangit na awit ang bumati sa kanya sa mga salita ng arkanghel. Ito ay isang malambing, malamyos, nagmamakaawang tinig na lumuluhang umaawit ng Ave Maria [Aba Ginoong Maria] ni Gounod, kasabay ng piano na nagdarasal kasama niya. Ang musika ng prusisyon ay tumahimik, ang dasal ay huminto at pati si Padre Salví ay huminto. Nagpapanginig at nagpapaluha ang tinig: higit pa sa isang pagbati ang ipinapahayag nito: isang panalangin, isang hinaing.

Narinig ni Ibarra ang tinig mula sa bintana kung saan siya naroroon, at ang takot at kalungkutan ay bumaba sa kanyang puso. Naunawaan niya kung ano ang dinaranas ng kaluluwang iyon at ipinapahayag sa isang awit, at natakot siyang itanong sa sarili kung ano ang dahilan ng pighating iyon.

Madilim ang mukha at malalim ang iniisip niya nang matagpuan siya ng Kapitan Heneral.

Kapitan Heneral: Sasamahan ninyo ako sa hapag; doon natin pag-uusapan ang mga batang iyon na nawawala,—sabi nito sa kanya.

Ibarra: Ako kaya ang dahilan?—bulong ng binata habang nakatingin nang hindi nakikita sa Kanyang Ekselensiya, na sinundan niya nang wala sa loob.